در قرن سوم هجرى و از علماى سرشناس اسلام كه تاريخ اسلام آنان از قرن سوم هجرى فراتر نمىرود اينها را مىتوان نام برد : ابن ربّن طبرى ، على بن سهل بن ربن طبرى ، مؤلف كتاب « فردوس الحكمة و كنّاش الحضرة » و كتاب « منافع الاطعمة و الاشربة و العقاقير » و كتاب « حفظ الصحة » و چند كتاب ديگر . او از پزشكان معروف زمان خود بود ، و محمد بن زكرياى رازى طبيب معروف هم نزد او دانش پزشكى آموخته بود . وى نخست دبير مازيار بن قارن بود و به دست معتصم خليفهء عباسى به اسلام گرويد و از خاصّان او گرديد و پس از وى متوكل خليفهء عباسى هم او را جزء نديمان و هم‌نشينان خويش ساخت « 1 » . * * * ابو سعيد سيرافى ، حسن بن عبد اللّه بن مرزبان سيرافى ، عالم مشهور قرن چهارم هجرى كه شاگردش ابو حيّان توحيدى او را شيخ الشيوخ و امام الائمة ناميده ، و در بسيارى از علوم عصر خود از لغت و نحو و فقه و كلام و فلسفه و منطق و شعر و قرآن و فرائض و حديث و حساب و هندسه دستى توانا داشته ، تا جائى كه او را نمايندهء كامل العيار فرهنگ اسلامى در قرن چهارم هجرى دانسته‌اند . او دومين شخص از خاندان خويش است كه به اسلام گرويده است . نخستين شخص از اين خاندان پدر او بهزاد بوده كه چون به اسلام گرويده پسرش ابو سعيد او را عبد اللّه ناميده است . بنابراين اسلام اين خاندان از قرن سوم هجرى فراتر نمىرود . ابو سعيد در سال 284 ( و به قولى 280 و بقولى 290 ) هجرى در سيراف كه در آن روزگار بندرى بسيار معتبر و پررونق در جنوب ايران بود متولد گرديده و در سال 368 در بغداد بدرود زندگى گفته است « 2 » . ابو سعيد سيرافى در نحو از شيوخ مكتب بصره و شارح كتاب سيبويه است كه

--> ( 1 ) - ابن ابى اصيبعة ، عيون الانباء فى طبقات الاطباء ، چاپ دار مكتبة الحياة ، بيروت ، 1965 م . ص 414 . ( 2 ) - شرح‌حالى از وى را به قلم دكتر ابراهيم السامرائى با عنوان « ابو سعيد السيرافى و كتاب سيبويه » در الدّراسات الادبيّة ، سال 6 ص 249 - 264 خواهيد يافت .